Winna-Poświętna, nagrobek Mateusza Tchórznickiego


Schodkowo obniżający się profil niskiej steli nagrobka Mateusza Tchórznickiego oraz brak właściwej płyty grobowej jest rozwiązaniem nietypowym i świadczy o oryginalności artystycznej tego zabytku. Oprócz wartości artystycznej, nagrobek ten może być obiektem badawczym. Bardzo trudno już – i tylko miejscami – czytelna inskrypcja  zawiera skróty stosowanych ówcześnie tytułów, skrótów i symboli, których interpretacja jest niejasna nawet dla specjalistów. Ta niejednoznaczność w języku inskrypcji dodaje dodatkowej wartości historycznej i badawczej, wskazując na potrzebę szczegółowych badań i analiz językowych. Te aspekty mogą rzucić światło na społeczny i kulturowy kontekst epoki, w szczególności na praktyki językowe i pisarskie ówczesnej Polsce oraz na lokalny status rodziny Tchórznickich, ale także wnieść wkład do badań nad dynamiką rusyfikacji przedstawicieli polskich rodzin ziemiańskich (podkreślanie stopnia oficerskiego armii rosyjskiej) i jednocześnie jej granic (wierność wyznaniu katolickiemu).

 

Dodatkowo godzi się wspomnąć, że stryj Mateusza – Feliks Mniszek-Tchórznicki – był pradziadem Heleny Mniszek, jednej z najbardziej znanych kobiet Podlasia, co dodaje projektowi znaczenia w kontekście genealogicznym polskiej literatury i historii. Jest to tym bardziej warte uwagi, że postać i twórczość Heleny Mniszek spotyka się z coraz większym zainteresowaniem – może już w mniejszym stopniu czytelniczym, ale jako fenomen literacki (socjologia kultury masowej) i społeczny (zaangażowanie społeczne i obywatelskie). Imię „Mniszkówny” nadano co najmniej dwóm szkołom podstawowym (w Sabniach k. Sokołowa Podlaskiego oraz w Celinach k. Łukowa), Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej poświęcił jej konferencję naukową (w ramach XXXI Konferencji Podlaskiej) zwieńczoną wydaniem tomu publikacji, a nakładem Wydawnictwa Zwierciadło ukazała się na początku 2024 r. pierwsza pełna biografia pisarki pióra Katarzyny Drogi.

 

Projekt konserwatorski zrealizowany w 2024. Dofinansowanie: Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego.